حسن بن محمد بن حسن قمى ( مترجم : قمي )
144
تاريخ قم ( فارسي )
نويسندگان حاضر كردند و قرار ضريبهء خراج شهر مقرّر گردانيد و باقرار آورد و بفرمود كه بهر هزار درهم صد و نه دينار بستانند اصل شصت و شش دينار عجز و تكمله چهل و سه دينار و ابو الحسن عباد نامه نوشت و پيغام داد و بكتّاب و نويسندگان به عقد دستور برين قانون و فرمود كه برين باشد و بر آنچ او مقرّر گردانيد هيچ زياده تغيير و تبديل نكنند و بفرمود تا دستور نوشتند و او بدان مهر نهاد و ارباب خراج را بدان حكم كرد كه مال بدهند و هيچكس از آن تجاوز ننمايد و همچنين ديگر ضرائب خراج كه فروتر از آن بودند همچنين در مرتبه خود قرار داد و مقرّر گردانيد و آن دستور معروف و مشهور گشت بدستور عباد مترجم و مفسر و منسوب بسنهء اربعين و ثلثمائه [ 1 ] پس مردم ازين زحمت و بلا و ظلم خلاص يافتند و ايمن شدند از زيادتى و افزونى كه عاملان بعد از آن بر ضريبه خراج ايشان زياده كنند و همه اوقات و ساعات ابو الحسن عباد را بدعاء خير و جميل نصفت و عدالت ياد ميكردند و ترحم ميفرستادند و تا غايت از آن روزگار باز تا بدين ايام حمد او ميگويند و فعل او را ستايش مينمايند و روح او را بروح و ريحان و ترحم و رضوان از حضرت رحمن ميطلبند و الله اعلم و احكم . ذكر نجوم خراج و دفعات آن بقم در ايّام القديم حراج قم در هر سالى دوازده ماه به دوازده دفعه رسانيدهاند ماه اوّل فروردين و ماه آخر اسفندارمذ تا آنگاه كه در ايّام خلافت معتضد كبيسه واقع شد چنانچ من بعد از اين حكايت كنم چون كبيسه واقع شد كه ابتداى گزاردن خراج هر سال ماه خرداد گرفتند و ختم به ماه اردىبهشت كردند درين دوازده ماه به دوازده دفعه ارباب خراج هر يك خراج خود ميرسانيدند و عقود معقوده و دستورات محتومه [ 2 ] كه در آن وقت و زمان بنام ارباب خراج و جهابذه بوده ناطقاند بدين كه ما ياد كرديم و همچنين امر خراج بدين دستور دارى و جايز بود تا آنگاه كه عاملان جبل و ديلم بروايت شيخ قزوينى و غيره كه مرا حكايت كردند بقم عامل شدند نجوم خراج در روزگار پيشين نه ماه گردانيدند اوّل آن ماه اردىبهشت و آخر آن ماه دى پس چون
--> [ 1 ] 340 هجرى ، [ 2 ] - خ ، ل : مختومه ،